Yargý reformunun tartýþýldýðý þu günlerde hem Adalet Bakanlýðý’na hem Yüksek Yargý’ya bir öneride bulunacaðým. Anayasa Mahkemesi’nin de bir noktaya dikkatini çekmek istiyorum
Bahsedeceðim ‘yargýsal sorun’, Danýþtay’ýn belediye otobüs biletlerinin fiyatlarýna dair kararlarýyla yeniden ortaya çýktý.
Ankara Belediyesi otobüs biletlerine çeþitli tarihlerde zam yaptý. Bu konuda Danýþtay’ýn iki iptal kararý var. Ayrýntýya girmeden, özeti þu:
Belediye 2003 yýlýnda biletlere zam yapýyor, 2004 yýlýnda iptal davasý açýlýyor, aradan 7 sene geçiyor ve Danýþtay 1’e karþý 2 oyla yedi sene önceki zammý iptal ediyor. Bilet fiyatlarý 2003 düzeyine iniyor!
Davanýn bu kadar gecikmesi, deðiþen ekonomik koþullarda “dava konusu”nun ne hale geldiði, Belediye Baþkaný Gökçek’in “Bu fiyatlarla yürütemeyiz” sözleri falan bir kenara...
Hukuki sorun þudur: Ýdari yargý, kamu hizmetlerinin, bu arada otobüs biletlerinin fiyatý konusunda karar verebilir mi?
Bizde karar veriyor!.. Malum, Ýstanbul’da köprüden geçiþ ve metrobüs fiyatlarý hakkýnda da iptal kararlarý verdi!
Yargýnýn yetkisi
Halbuki, bir belediye veya bir kamu kuruluþu, halka sunduðu bir hizmetin fiyatýný artýrarak, hatta aþýrý zam yaparak oradan saðlayacaðý gelirle baþka bir hizmet alanýnda yatýrým yapmayý planlayabilir. Bu karar “yerinde” deðilse, yanlýþsa, halk tepki gösterir, protesto eder, oy vermez. Yani yanlýþýn yaptýrýmý siyasidir.
Yargý hiçbir þekilde idari bir kararýn, mesela fiyat artýþýnýn “yerinde olmadýðýna” karar veremez.
Fakat bizde idari yargý idarenin yerine geçerek, anayasal yargý da parlamentonun yerine geçerek karar verme konusunda çok “aktif”tir.
Hukukta “aktivizm” denilen bu tavýr, yargýnýn, yürütme ve yasamanýn yetki alanýna tecavüzü anlamýna geliyor.
Halbuki hukukun en temel ilkelerinden biridir: Anayasa Mahkemesi de Danýþtay da “yerindelik” denetimi yapamaz. Bir yasanýn, bir kararýn, iyi mi kötü mü, yararlý mý zararlý mý olduðuna karar veremez! Sadece hukuka aykýrýmý deðil mi, ona bakar!
Buna itiraz edecek tek hukukçu çýkmaz.
Hukuki skandal!
Ama buna raðmen, Anayasa Mahkememiz, Danýþtay’ýn tüzükler konusunda “yerindelik incelemesi yapacaðýna” karar vermiþtir! Karar No: 1991/15’tir.
Bu bir hukuki skandaldýr! Bugünkü Sayýn Üyelerin bir tekinin bile bu kararý savunacaðýný sanmýyorum.
Olay þöyle: 1990 yýlýnda Özal hükümeti Danýþtay Kanunu’nda deðiþiklik yaparak Danýþtay’ýn tüzük incelemelerinde sadece “kanuna uygunluk” denetimi yapacaðý hükmünü getiriyor.
Yani “yerindelik denetimi” yapamayacaðý...
Muhalefet konuyu Anayasa Mahkemesi’ne götürüyor ve Anayasa Mahkemesi “Danýþtay yerindelik denetimi de yapar” diyen o talihsiz kararýný veriyor!
Bugün önerim þu: Yargý reformu konuþulurken, yargýnýn “yerindelik denetimi” yapmasýna yol açan mevzuat ‘temizlenmelidir.’
Bu niye önemli? Bu, hukuk devleti olmak için önemli... Bu, siyasetin hizmet planlamasýnda rasyonalize olmasý için önemli... Siyasette halka hesap verirlik ilkesinin tam gerçekleþmesi için önemli...
Bu, yargýnýn “yerindelik” gibi siyasi sorumluluk gerektiren alanlara, ayrý uzmanlýk gerektiren konulara dalmadan, bütün dikkatini “hukuka uygunluk” denetimine yöneltmesi için önemli...
Taha Akyol / Milliyet |
